I- Kurdistan Azm-i Kavi Cemiyeti (Komeleya Hewldana Bihêz ya Kurdistanê)

Komeleya pêşîn ya kurdan di sala 1900î de, li Stenbolê bi navê ”Kürdistan Azm-i Kavi Cemiyeti” (Komeleya Hevldana Bihêz) hatiye ava kirin. Li gor agahdariyên ku Zinar Silopî dinivisîne; ”Kürdistan Azm-i Kavi Cemiyeti” bi hewldana  Fikrî Efendiyê Diyarbekirî hatiye damezirandin.  Li ser bergê pêşîn yê pirtûkek biçûk ya bi navê ”Emîr Bedirxan” de jî navê vê komeleyê derbas dibe.

Pirtûk li ser secere, jiyan û têkoşîna malbata Bedirxaniyan hatiye nivîsandin. Ev pirtûk li ser navê ”Cemiyeta Kurdan” û ji aliye Lutfî Efendî ve hatiye weşandin. Li ser bergê pêşîn hatiye nivîsandin ku wê hatina vê pirtûkê ji ”Kürdistan Azm-i Kavi Cemiyeti” re be (10).

Yek ji endamên  vê komeleyê ku tê nasîn jî, Kurdîzade Ehmed Ramîzê Licêyî ye. Kurdîzade Ehmed Ramîz Beg ji qeza Licê ya Diyarbekirê bû. Wî tevayiya jiyana xwe di nava tevgera Kurdistanê de derbas kiriye. Ji ber zilm û zordariya  Sultan Evdulhemîd, ew di sala 1904an de  neçar maye ku îltîcayî Misrê bike. Wî li Misrê jî li ser navê ”Kürdistan Azm-i Kavi Cemiyeti” xebata xwe ya siyasî domandiye. Herweha wî li Unîversîteya “El- Ezhar”ê, di beşê kurdî de xwendiye. Têkiliyên wî bi ”Tirkên Ciwan” yên ku li Misrê dixebîtîn re çêbûye. Bi xebat, hiş û şareziya xwe di nava wan de cihekî giring girtiye û nav daye.

Piştî îlankirina Meşrûtiyetê, ew vegeriyaye Stenbolê û gerînendetiya (midûrtiya) dibistana ku ji aliyê “Kürt  Neşr-î Maarîf Cemiyeti” (Komeleya Kurd ya Belavkirina Zanînê) ve hatibû vekirin, kiriye. Kurdîzade Ehmed Ramîz Beg van berhemên hêja jî afirandiye:

1- Xetaya Selef û Xalef,

2- Îxtara Dîcle û Firat Weya Gaziya Hawara Mabeynî Nehran,

3- Paşvemana Kurdan Weya Kurdistan,

4- Hîmayekirina Maarif veya Hîmayenekirina Maarif.

Ehmed Ramîz rojên xwe yên dawîn di nava kurdên Şamê de derbas kiriye. Mezelê wî li Şamê, di nava goristana taxa Kurdan de ye (11).

Li gor Malmisanij dinivîsîne; Ehmed Ramîz Beg di dema ku li Misrê bû, di sala 1324 (1906) an de Mewlûda Kurmancî ya Melayê Batê çap kiriye. Di rûpelê paşîn ya vê çapê de, daye diyar kirin ku ew dixwaze vê carê kîtab û broşurên bi kurdî çap bike û belav bike. Ehmed Ramîz Beg di vê nivîsî de, hêvî kiriye ku li cem kê pirtûkên bi kurdî hebin, ji bona çapkirinê ji wî re bişînin.

Gava Ehmed Ramîz Beg xwestiye ku li Stenbolê di ”Matbaa-i Amedî” de pirtûka ”Dîwançe-i Dehrî” çap bike, karbidestên ”Ittihat û Terakki”yan wî digrin û sirgûnî Kastamoniyê dikin. Dehrî, naznavê Husên Kamî bû. Husên Kamî nivîskarekî Daxistanî bû. Di vê pirtûkê de, hinek helbest û nivîsên Dehrî hatine kom kirin û weşandin. Ji van nivîsên wî diyar dibe ku Dehrî yek ji wan kesên ku di wê demê de di nav ”Hürriyet ve Itilaf Firkasi”de li dijî îqtidara ”Ittihat û Terakki” ku kesên zalim weke Talat Paşa îdare dikirin, têkoşîn dida. Ahmet Ramîz Beg jî li dijî vê îqtidarê dixebitî. Herweha Ehmed Ramîz û Husên Kamil bi hev re di dibistana ”Rehber-i Ittihad-i Osmani” de dixebitîn. Pirtûka ”Dîwançe-i Dehrî” hîn di çapxanê de ye, hêzên îqtidarê digrin ser çapxaneyê û Husên Kamî dişînin ”Divan-i Harb”ê. Kurdîzade Ehmed Ramîz Beg diherê Dîwana Herbê û diyar dike ku tu têkiliya Husên Kamî bi vê pirtûkê re tuneye û hemû berpirsiyartiya weşandina pirtûkê bera sutiyê xwe dide. Bi vî awayî ew Husên Kamî xelas dike, lê Dîwana Herbê wî sirgûnî Kastamoniyê dike. Herweha hukûmetê xwestiye ku dibistana ”Rehber-i Ittihad-i Osmani” jî bigrin.

Ji agahdariyên Husên Kamî xuya dibe ku Ehmed Ramîz di dawiya sala 1911an de, sirgûnî Kastamoniyê bûye. Di wê demê de, Hukûmeta Seîd Paşa li ser îqtidarê bû. Di 18ê çeleya paşîn ya 1912an de meclîs belav dibe û îqtidara ”Ittîhad û Terakki” bi awakî muwaqet dawî lê tê. Di 12yê tîrmeha 1912an de Kabîneya Gazî Ehmed Muxtar Paşa tê ser îqtidarê. Di lîsteya 130 kesên hatinin efû kirin de, navê Ehmed Ramîz jî derbas dibe (12).

Weha diyar dibe ku ji ber zilm û zordariya karbidestên dewleta Osmanî, ”Kürdistan Azm-i Kavi Cemiyeti” nebûye xwediyê jiyanek dirêj. Lê, em bi awakî misoger tarîxa girtina vê komeleyê nizanin.

Zinar Soran
zinarsoran@hotmail.com

TÊBINÎ Û ÇAVKANÎ
(10) Kopiya bergê pêşîn yê vê pirûkê di paşiya pirtûka Celîlê Celîl ya bi navê XIX. Yüz Yıl Osmanlı Imparatorluğu`da Kürtler, Özge Yayınları, Ankara,
  sibat 1992-an de, hatiye weşandin.
(11) Binere: Zinar Silopî, Doza Kurdistan, Öz-Ge Yayınları, Ankara 1991,
  r. 31- 32
(12) Ji bona vê behsê binêre: Malmîsanij, Yüzyılımızın Başlarında Kürt Milliyetçiliği ve Dr. Abdullah Cevdet, Jina Nû Yayınları, Uppsala, gulan 1986, r. 44-50

Ev nivîs di Nivîs de ye.

120 kommentarer till I- Kurdistan Azm-i Kavi Cemiyeti (Komeleya Hewldana Bihêz ya Kurdistanê)

  1. Pingback: psixolog

  2. Pingback: psyhelp_on_line

  3. Pingback: coronavirus

  4. Pingback: PSYCHOSOCIAL

  5. Pingback: rasstanovka hellinger

  6. Pingback: Cherekasi film 2020

  7. Pingback: film doktor_liza

  8. Pingback: djoker film

  9. Pingback: viagra

  10. Pingback: generic viagra

  11. Pingback: viagra online

  12. Pingback: buy viagra online

  13. Pingback: gidonline-filmix.ru

  14. Pingback: koronavirus-v-ukraine-doktor-komarovskiy

  15. Pingback: viagra generic

  16. Pingback: over the counter viagra

  17. Pingback: Canadian Online Pharmacies

  18. Pingback: Canadian Pharcharmy Online

  19. Pingback: t.me/psyhell

  20. Pingback: Ïñèõîëîã îíëàéí

  21. Pingback: bitly.com

  22. Pingback: viagra 100mg

  23. Pingback: viagra price

  24. Pingback: viagra coupon

  25. Pingback: cheap viagra

  26. Pingback: cialis

  27. Pingback: cialis coupon

  28. Pingback: canadian pharmacy cialis

  29. Pingback: cialis 5mg

  30. Pingback: rlowcostmd.com

  31. Pingback: bitly

  32. Pingback: movies-tekstmovies-tekst

  33. Pingback: Zemlyane 2005 smotret onlajn

  34. Pingback: pharmacy

  35. Pingback: generic cialis

  36. Pingback: smotret onlajn besplatno v kachestve hd 1080

  37. Pingback: gusmeasu.com

  38. Pingback: movies-unhinged-film

  39. Pingback: malenkie-zhenshhiny-2020

  40. Pingback: dom 2

  41. Pingback: zoom-psykholog

  42. Pingback: zoom-viber-skype

  43. Pingback: Vratar Galaktiki Film, 2020

  44. Pingback: Vratar

  45. Pingback: Cherkassy 2020

  46. Pingback: chernobyl-hbo-2019-1-sezon

  47. Pingback: moskva-psiholog

  48. Pingback: batmanapollo.ru

  49. Pingback: 323

  50. Pingback: 525

  51. Pingback: dom2-ru

  52. Pingback: Tenet Online

  53. Pingback: psy psy psy psy

  54. Pingback: krsmi.ru

  55. Pingback: like-v.ru

  56. Pingback: CFOSPUK

  57. Pingback: MAMprEj

  58. Pingback: fgu0ygW

  59. Pingback: akmeologiya

  60. Pingback: dizain cheloveka

  61. Pingback: human-design-hd

  62. Pingback: batmanapollo

  63. Pingback: tsoy

  64. Pingback: 44548

  65. Pingback: 44549

  66. Pingback: hod-korolevy-2020

  67. Pingback: HD

  68. Pingback: 158444

  69. Pingback: groznyy-serial-2020

  70. Pingback: 38QvPmk

  71. Pingback: bitly.com/doctor-strange-hd

  72. Pingback: bitly.com/eternals-online

  73. Pingback: bitly.com/maior-grom

  74. Pingback: matrica-film

  75. Pingback: dzhonuikfilm4

  76. Pingback: bitly.com/batman20212022

  77. Pingback: bitly.com/venom-2-smotret-onlajn

  78. Pingback: bitly.com/nevremyaumirat

  79. Pingback: bitly.com/kingsmankingsman

  80. Pingback: bitly.com/3zaklyatie3

  81. Pingback: bitly.com/1dreykfilm

  82. Pingback: bitly.com/topgunmavericktopgun

  83. Pingback: bitly.com/flash2022

  84. Pingback: bitly.com/fantasticheskietvari3

  85. Pingback: bitly.com/wonderwoman1984hd

  86. Pingback: Human design

  87. Pingback: 1444

  88. Pingback: cleantalkorg2.ru

  89. Pingback: 232dfsad

  90. Pingback: cleantalkorg2.ru/sitemap.xml

  91. Pingback: join vk

  92. Pingback: vk login

  93. Pingback: svaty—7—sezon

  94. Pingback: svaty 7 sezon

  95. Pingback: svaty 7

  96. Pingback: tik tok

  97. Pingback: clubhouse invite

  98. Pingback: img

  99. Pingback: img1

  100. Pingback: liga spravedlivosti 2021

  101. Pingback: 666

  102. Pingback: The Revenant

  103. Pingback: 00-tv.com

  104. Pingback: 2021

  105. Pingback: D4

  106. Pingback: 777

  107. Pingback: link

  108. Pingback: 4569987

  109. Pingback: news news news

  110. Pingback: psy

  111. Pingback: psy2022

  112. Pingback: projectio-freid

  113. Pingback: kinoteatrzarya.ru

  114. Pingback: topvideos

  115. Pingback: video

  116. Pingback: afisha-kinoteatrov.ru

  117. Pingback: Ukrainskie-serialy

  118. Pingback: site

  119. Pingback: top

  120. Pingback: soderzhanki-3-sezon-2021.online