Ûso û sîxurê taxa Xeyriyê

Artêşa dewleta Tirkiyê, di 12 Adarê 1971ê da dest danîbû ser desthilatiyê, nasname û navnîşanên kominîst û “anarşîstan” li televîzyon û radyoyan weşandibûn û derketibûn nêçîra wan. Wêneyên “anarşîstan” bi dîwarên kuçe û kolanên Kurdistanê ve hatibûn daliqandin. Temamê “kominîst” û “anarşîstên” Swêregê 26 kes bûn û giş jî hatibûn girtin. Herî dawiyê sê kes (hinekan digotin du kes in, yek mêr û yek jin) ji wan, her sê jî bîyanî bûn, li taxa Xeyriyê ji xwe ra odeyekî kirê kiribûn û li wê derê xwe vedişartin, li ser saloxên muxtar Zulkîfê Xirabokî hatibûn girtin.

Artêşa dewleta Tirkiyê, di 12 Adarê 1971ê da dest danîbû ser desthilatiyê, nasname û navnîşanên kominîst û “anarşîstan” li televîzyon û radyoyan weşandibûn û derketibûn nêçîra wan. Wêneyên “anarşîstan” bi dîwarên kuçe û kolanên Kurdistanê ve hatibûn daliqandin.

Temamê “kominîst” û “anarşîstên” Swêregê 26 kes bûn û giş jî hatibûn girtin. Herî dawiyê sê kes (hinekan digotin du kes in, yek mêr û yek jin) ji wan, her sê jî bîyanî bûn, li taxa Xeyriyê ji xwe ra odeyekî kirê kiribûn û li wê derê xwe vedişartin, li ser saloxên muxtar Zulkîfê Xirabokî hatibûn girtin.

Di nav parqê da, Keriz Cimo û şirîgê wî Evdoyê Garisî pişta xwe dabûn kêşa êzêngan û rûniştibûn. Şûşeya araqê di binê masê da, du qedehên nîvdagirtî û kodika leblebiyên qelandî li ser masê.

Seroknatorê Swêregê Mahmûdê Xezalê, du natorvan pê ra, li kuçeya Qeleboziyê dewriye digeriyan. Gava ji ber parqê derbas bûn, Keriz Cimo deng li wan kir.

“Xal Mahmûd, bê ma het roşê! Ma şima rê çiyê îkram bikerê!”

Mahmûdê Xezalê di bin lêva ra keniya û got.

“Bê araq û esrarê li cem we çi heye law! Ma qey hûn dixwazin ez we bigirim?”

Evdoyê Garisî got:
“Ma çirê tu dê ma tepêşê! Çi zirarê ma dewletîrê esto, şo xwe rê anarşîtan tepêşê!”

“Li Swêregê kî hebû me girt, êdî em çi bikin!”

“Madem winiyo, nê generalên Enqereyî qandê çiçî hend televizyon û radyoyan dê zirzirî kenê?”

“Çi karê min û generalan bi hev ra heye law? Ew general, ez bekçî!” Got Mahmûdê Xezalê.

Osmanê Topal, li pêş qehwexaneya xwe mîna dîk rawestiyabû û temaşeyê wan dikir, bangî Mahmûd kir.

“Mahmûd efendî, Mahmûd efendî! Dev ji wan berde, were ez ji we ra çayekê îkram bikim!”

Navbera Osmanê Topal û Mahmûdê seroknatorvan rind bû. Di qoziyekî qehwexaneya wî da odeyek piçûk hebû. Osmanê Topal di wê derê da qumar didan lîstin. Şevê carê nebe jî, du şeva carê Mahmûdê Xezalê dihat serdana Osmanê Kulek û bertîla xwe jê distand.

Mahmûdê Xezalê, bi herdu natorvanan ra vegeriya çû cem Osman.

Keyayê taxa Xeyriyê Zulkîfê Xirabokî li ser kursiyekê rûniştibû û kursiyeke din jî dabû bin çogê xwe. Osmanê Topal ji vê tewir rûniştinê pirr û pirr eciz dibû.

“Malava, hûn kursiyek dixin bin qûna xwe ne bes e, yekê jî dixin binê çogên xwe! Kursiyên min giş xwar dibin heyran! Wa mekin!” Digot.

Lê ji Zulkîfê Xirabokî ra newirîbû tiştek bigota. Ji xwe ra digot, “merivên sîxur belî nabe, sibe ev rabe li min jî giliyê bike û bibêje, Osman di qehwexaneya xwe da qumar dide lîstin, ez ê çi bikim!”

Di derheqê “kominîst” û “anarşîstan” da, xelkê Swêregê xwediyê zanetiyek rast û fireh nebû. Lê cardin jî, ji ber çi sedeman bû mirov nizanî, ji sîxuriya Zulkifê Xirabokî, piraniya swêregiyan, bi taybetî jî nişteciyên taxa Xeyriyê pirr hêrs bûbûn.

Jinên taxa Xeyriyê, kuç û kevirên Xwedê li ser serê wî dibarandin. Mişteriyê qehwexaneyên Qeleboxaziyê, sîxuriya Zulkifê Xirabokî fena benîşt dicût, galgalên xwe doş dikirin doş dikirin û dianîn ser wî û çi pilîlo bibêjî dikirin. Lêbelê li pêş wî kesî tiştek nedigot.

Ûsoyê Çavbenîşt ji qehwexaneya Heciyê Kor rabû û berê xwe da mal. Seat ne zû û ne jî dereng bû. Li ser kuçeya Qeleboxaziyê zêde mirov xwuya nedikirin, tenûra Qadoyê Nanpêj vekirî û Qehwexaneya Osmanê Kulek bi mişteriyan tije bû.

Gava gîhaşt ber parqê, li aliyê rastê silav da Keriz Cimo û Evdoyê Garisî.

“Hewna kergeyî nêrakewtê Ûso, tu sera şinê?” Got Keriz Cimo.

Evdoyê Garisî got:
“Ka no enbazanê to kotîdê rê?”

Ûso di dilê xwe da got, “hele tu li vê qeşmerê Keriz Cimo mêze bike! Min û mirîşkan dike yek.”

Neçar li cem wan rûnişt. Keriz Cimo qedihek araq dagirt û danî ber Ûso. Qedehên xwe şerqandin hev û “şîrê şêran” bi ser xwe da kirin. Bîstek şûn da, Evdoyê Garisî rahişt qutûya xwe, pincekî titûna Semsûrê danî ser pelê cixarê, perçeyek esrar di nav destê xwe da firikand û tevî titûnê kir û pêça.

Evdoyê Garisî, hilmek kûr li cixareyê da û dirêjî Keriz Cimo kir. Cimo jî hilmek lê da û dirêjê Ûso kir. Heta derengê şevê, dawî li sê cixareyên qirmote anîn û derketin ser ewran. Li ber çavê Ûso dinya li bin guhê hev ketibû. Ji araqê ra mezbût bû, lê gava esrar dikêşand, şerpeze dibû.

Bala xwe da ser mişteriyên qehwexaneya Osmanê Topal û di ciyê xwe da veciniqî. Keriz Cimo destê xwe da ser milê wî.

“Xeyro Ûso, sebî?”

Çavên wî ji şûna xwe lekiyabûn, hewl bûbûn.

“Tiştek tune.” Got Ûso

Ûso çavên xwe firikandin, qurtek av vexwar û car din bala xwe da ser mişteriyan. Dîmena bîstek berê dîtibû, neguherîbû. Di ber xwe da silawet anî û hinek av bi ser çavê xwe da kir.

Keriz Cimo got:
“La hele Ûso marê vacê, no halê to çiçiyo laa?”

Ûso berê bi dimilî bersîv da û dû ra wergerand kurmancî.

“Ez kotîra zana! Hêş û aqil li serê min nemaye, yan jî ez dîn bûme!”

Evdoyê Garisî şaşomaşo bû.

“Tu qandê çiçî xînt benê la?”

“Law ez ji we ra çito bibêjim… gava ez li qehwexaneya Osmanê Topal mêze dikim, mişteriyên wî li ber çavê min dibin cin û ecnî. Hinekî bi du qoç û hinekî bi çend qîloç in. Guhên hinekan fena evqas dirêjin ku digîjin erdê. Devê wan mîna beroşên kergê fireh, mîna pez û dewaran kayinê dikin. Bêvîlên hinekan mîna xiyaran dirêj, mîna bacanê reş stûr in. Hinek çar pî û hinek jî heyşt pî ne.

Sê serî bi Zulkîfê Keyayê Xirabokî ve ne. Li ser her seriyekî wî du cot çav hene, cotek li aliyekî eniyê û cotek jî li aliyê din. Li ser her seriyekî wî, du dev hene, yek li ser gewriyê û yek jî di navenda serçavê wî ye. Pozê wî tune ye. Ji devên li serçavên wî alaw û pêtî, ji devikên li ser gewriyan tiştekî mîna qîr dertê. Şeş cot çavên xwe li ser min zîq kirine û xaîn xaîn li min mêze dike.”

Keriz Cimo got:
“La Ûso yasitar… mêrdeko xwe rê ronişto û çaya xwe şimeno.”

Ûso hêrs bû.
“Ma ez kor im! Vaye ez bi çavên xwe dibînim”, got û rabû ser xwe.

Evdoyê Garisî got.
“Ti sera şinê Ûso?”

Ûso bersîva wî neda, hêl bû û ji parqê derket, çû ber qehwexaneyê. Xencera xwe çend car li ser dîwêr kişand û li hemberî Zulkîfê Xirabokî rawestiya, bi zimanê tirkî got:
“Ûlannn! Yan baxana yan çaxariz haaa!” (Lawww yê ku di binê çavan da li me binêre, em jî di binê çavan da dişerpînîn wî haaa!)

Mahmûdê Xezalê rabû ser xwe, Osmanê Kulek nehêşt rabe.
“Qarişê Ûso mebe, got. Her şev hal û karê me wiha ye. Ew ê hinek qarqar bike û dû ra biçe mal.” Mahmûd li ciyê xwe rûnişt. Ûso mêze kir deng ne ji Muxtêr û ne jî ji yekî din derket, hin zêde hirs bû û ji gişkan ra dûz kişand.

“Qoç û qîloçên kê heye, ez ê di dê û jina wî nim haa!”

Mişteriyê qehwexaneyê, seroknatorvan jî daxil şaşomaşê li hev mêze kirin. Deng ji kesî derneket.

Ûso nihêrî nebû, îcarê got:
“Kî bê bêvil e, ez ê dê û jina wî nim haa!”

Mişterî cardin bêdeng man, serê xwe li ba kirin. Ûso nihêrî nabe, xençera xwe li ser dîwaran û derebayên dikanan kêşand û heta nêrdewanên kuçeya Qeseban çû û vegeriya û hat li hemberî Muxtêr rep rawestiya.

“Di vê qehwexaneyê da kî muxbîrciye bila destê xwe rake! Ez ê di dê û jina wî nim!”

Kesî xwe neleqand. Muxtar di ciyê xwe da qirqilî, awirê xwe tehl kir û li dora xwe mêze kir.

“La no qey belay xwe geyrano! La Mahmûd ma tu bekçîbaşî niyê? Tu çirê ney nitepişenê?”

Mahmûd û du natorvanên bi wî ra, mecbûrî rabûn ser xwe, Keriz Cimo û Evdoyê Garisî jî gîhaştin wan, bi hev ra tev bi çepl û çîpê Ûso girtin û birin.

Li qoziya Mizgefta Emer Axa, Mahmûdê Xezalê got, “law Ûso tu çavê min î, te dilê me rehet kir. Ez ta nabim qereqolê, here mala xwe, rakeve.”

Ûso hêl bû û çû mala xwe. Sibetirê, rabû û çû qehwexaneya Heciyê Kor. Temamê xelkê Qeleboxaziyê, bi hedîseya şeva çûnê hesiya bûn. Mişteriyên qehwexaneyê li pêş wî rabûn ser piyan, hinekan gotin, keremke were li cem me rûne, hinekan got, eferim ji te ra, hinekan got, hezar carî biravo, Şefîqê Çavbeloq got, “law wele tu mêr î, axayên Swêregê nikanin avê li destê bikin, vê şûn da ez ê ji te ra bibêjim, Ûso Axa!”

Ûso bû îsotê sor.
“Law ez di dê û jina axayan nim ê û ez di dê û jina Ûso Axa nim jî”. Got.

Şefîqê Çavbeloq di xwe da şikiya û di ber xwe da kir pistepist.

“Law bêbext! Em li paş te dimeşin, nabe, li pêş te dimeşin nabe, axrî ez nizanim em çi bibêjin û çi bikin!”

Wê gavê Ûso pirr galgalek xweş û baqil bi lêv kir, wiha got.

“Ji bo çi hûn ê li pêş min yan jî li paş min bimeşin hii, ma em li kêleka hev bisekinin û bi hev ra bimeşin, diha rind nabe?”

Heciyê Kor, çepik lê da û got:
“Elawekîr tu fena aliman qisa dikî!”

Vegeriya ser dezgevanê xwe û bi dengekê bilind, ferman da.

“Law Elo, ji xalê xwe yê Îso ra çayekê bi namûs çê bike!”

Ûso, li ser kursiyek rûnişt û pişda xwe da dîwêr, şewqa xwe ya sîpertûj bi ser çogê xwe ve daliqand û temaşeyî kuça Qesaban kir.

2012.01.25

Ev nivîs di Çîrok de ye.

Kommentarer inaktiverade.